Berkenwoude
Uit Krimpenerwaard Wiki
Inhoud |
Wapen
Landkaart
Bijnaam dorp
Perkouw.Voor het dorp; Sut of Zutwoude (Zuidwoude of Zuiderwoude) en voor Achterbroek; Mellewoude
Bijnaam Inwoners
- Achterbroek; Katten
- Dorp; Zeelten
Eerste vermelding
1326 onder de naam Bercou
Ambachtsheren
- Berkenwoude behoorde tot de bezittingen van de Heren van de Lek (westelijke) en Bloys (oostelijk). In 1379 behoorde het volledig tot de Heerlijkheid van de Lek. In 1439 gaf Engelbrecht II van Nassau de lage jurisdictie in leen uit maar behield de hoge rechtsmacht. In de zestiende en zeventiende eeuw kochten de Nassaus de lage heerlijkheden weer op
- Willem van Zuijlen van Nyevelt
- 1538 - Willem van Zuijlen van Nyevelt. Op 8 oktober 1568 werden zijn goederen verbeurd verklaard omdat hij een Geus was. Hij was in 1566 bij het aanbieden van het Smeekschrift aan Margaretha van Parma. Op 28 oktober 1608 overleden en bij gezet in het familie graf te Bergambacht
- 1616 - Frederik van Zuijlen van Nyevelt
- 1646 - Willem van Lyere (Liere) getrouwd met Agatha van Zuijlen van Nyevelt
- 1662 - Nicolaas van Lyere, getrouwd met Magaretha van der Capellen
- 1710-1755 - Frederik Robert Evert van der Capelle. Lid van de Ridderschap van het graafschap Zutphen, schout van Zutphen, raad in het Hof van Gelderland, gedeputeerde der Graafschap
- 1745- 10 december 1787 - Alexander Philip van der Capellen, heer van Berkenwoude met Achterbroek (1734-1755), kolonel cavalerie, kamerheer van Prins Willem V. die, als Generaal der Cavalerie ter dienste van onzen Staat en als Gouverneur van Gorkom, tijdens de overgaaf dezer vesting aan het Pruisische leger op den 17 september 1787
- 15 december 1778 - 10 april 1848 - Godert Alexander Gerrit Philip van der Capellen. Lid van de raad van Financiën, secretaris-generaal van het departement Utrecht, landdrost van Oost-Friesland, staatsraad, minister van Eredienst en Binnenlandse Zaken en van Staat, president curator van de Utrechtse Hogeschool, gouverneur-generaal van Nederlands Indië, opperkamerheer des Konings. In 1814 benoemd in de Ridderschap van Utrecht. 1824 werd voor hem erkend de titel van baron op alle. Op 23 februari 1848 tijdens de Februarirevolutie in Parijs, krijgt hij een steen tegen zijn hoofd, waardoor hij later overlijd. Na de omwenteling in 1795 waren er geen eigenlijk geen Heerlijke rechten meer, die werden later weer gedeeltelijk hersteld door Koning Willem I in 1814. Bij de invoering van de nieuwe grondwet in 1848 verviel ook dat recht
Buurtschappen en polders
- Polder Berkenwoude (lage heerlijkheid) Per 1 januari 1967 opgeheven en gevoegd bij de polder Stolwijk
- Zuidbroek (hoge heerlijkheid) ambacht onder de zelfde ambachtsheer als die van Lekkerkerk. Van 1812 tot 1817 behoorde het tot Berkenwoude. En van 1817 tot 1857 zelfstandige gemeente. In 1857 bij Bergambacht gevoegd
- Achterbroek (Oost en Westeinde en Wellepoort) Per 1 januari 1952 opgeheven en gevoegd bij de polder Stolwijk
- Kranenpoort
- Tienviertel
Oude Verdwenen Ambachten
- Leerlooierij - 1 bedrijf met 1 arbeider. Tot 1861
- Kooiker
- Turf
- Wever
- Bakker
Nog bestaande oude ambachten
- Veeteelt
- Kaasmakerij
Historische Bouwwerken
- Achterbroek 47 - Boerderij
- Achterbroek 69-71 - Boerderij (18e eeuw)
- Dorpsstraat 18 - Nederlands Hervormde Kerk
- Dorpstraat 20 - Pastorie. (1890)
- Dorpstraat 21 - Voormalig Raadhuis
- Dorpstraat 37-39 - Woonhuis (1778)
- Kerkweg 1 - Voormalig openbare lagere school. (1885)
- Kerkweg 27 - Voormalig openbare lagere school. (1925)
- Oosteinde 12 - Hallenhuisboerderij (1667) Gerestaureerd in 1941. Initialen van Claes Claesse Byman en zijn vrouw Trijntje Jans staan op de Deurkalf
- Oosteinde 27 - Langhuisboerderij (1880)
- Prins Bernardsstraat - Gereformeerde Gemeente (1696) Na het vertrek in het begin van de jaren vijftig uit het kerkgebouw aan het Westeinde, kerkte men tot 1969 in een Noodkerk op de Dorpsstraat. verbouwingen in 1980, 1995 waarbij de komst van het huidige orgel en 2005
- Schenkel 5 - Dwarshuisboerderij (1890)
- Westeinde 1 - Boerderij (Vaders Wensch) 1901
- Westeinde 5 - Boerderij (17e eeuw) Westeinde 26 - Gereformeerde Kerk. Laat 19de eeuwse zaal kerk. Aangepast in 1912
Jaartallen
- 1326 - Eerste vermelding onder de naam Bercou
- 1351 - Eerste vermelding van Barcwoudse Kaas
- 1512 - Dorp en Kerk in brand gestoken door Gelderse troepen. Huidige Nederlands Hervormde Kerk wordt gebouwd
- 1539 - Nederlands Hervormde Kerk geplunderd door rovers
- 30 mei 1570 - Adriaen Janszoon als Protestantse martelaar terecht gesteld. Gewurgd en verbrand in Den Haag
- 1570 - Kerk wordt protestants
- 1572 - Vermelding van een Uurwerk
- 1573 - De eerste hervormde predikant, de eerste in de Krimpenerwaard
- 1686 - Preekstoel en Doophek
- 1697 - Vervenen door staten van Holland aan banden gelegd. In 1699 voor Berkenwoude zelfs geheel verboden. i.v.m. doorbreken van de dijken in de Grote waard
- 2 augustus 1708 - Brand in de Kerkstraat (tegenwoordig Dorpstraat), 15 woningen branden af
- 1732 - Brand in de Kerktoren door blikseminslag
- 1755 - Kerkklokken
- Juli 1756 - Nieuw Uurwerk opgeleverd. Kosten 473 gulden
- 1791 - Voormalig Raadhuis te Dorpstraat 21 gebouwd als secretarie annex burgemeesterswoning
- 1795 - Oorlog met Engeland. Fransen en Zwitsers werden in gekwartierd. Het eerste deel vertrok op 14 april en een ander deel op 28 juni
- 23 juni 1797 - Men krijgt toestemming van de Staten van Holland om het gebied ten westen van Stolwijk te vervenen en zo turf te winnen als brandstof. De Geoctrooieerde Vervening van de Krimpenerwaard wordt opgericht
- 1800 - Zilveren Avondmaalstel
- 28 september 1801 - Kerktoren ging over van Kerkelijke naar Burgerlijke Gemeente
- 1808 - 2 draagbare brandspuiten worden aangeschaft
- 1818/1817 - Zuidbroek behoort tot Berkenwoude
- 1833 - Nederlands Hervormde Kerk verbouwd
- 26 januari 1842 - Poldermolen maalt zichzelf in brand
- 1852 - Zilveren Doopschaal
- 16 december 1853 - Octrooi ingetrokken van Geoctrooieerde Vervening
- 1853 - Restauratie aan de Kerk
- 1860 - Dorpstraat 21 werd Raadhuis
- 1861 - Leerlooierij verdwijnt uit het dorp
- 1874 - Zilveren Schenkkan en Zilveren Offerbussen
- 28 december 1881 - IJsclub Berkenwoude opgericht
- 1879 - Bouw van het Schoolhuis als " residentie" voor het schoolhoofd van de openbare school
- 1890 - Bouw Pastorie te Dorpstraat 20
- 11 januari 1896 - Zangvereniging Vriendschap opgericht
- 1896 - Kerkorgel
- 10 juli 1903 - Muziekvereniging Door Hulp Tot Stand Gebracht (DHTSG) opgericht
- 1908 - Oranjevereniging Juliana opgericht
- 1910 - Firma Joh. SM Verschure. (Kaas fabricage)later overgenomen door Broere te Lekkerkerk
- 1912 - Restauratie Gereformeerde Kerk te Westeinde 26. Afdeling van het Groene Kruis opgericht
- 1918 - Coöperatieve Boerenleenbank opgericht
- 1923 - IJsclub Achterbroek opgericht
- 1925 - Bouw voormalig openbare lagere school te Kerkweg 27
- 1927 - Elektriciteit
- 1932 - Zwembad Scharlesooi
- 1935 - Waterleiding
- 1936 - Eendenkooi Kooilust aangekocht, kort na de oprichting van het Zuid-Hollands Landschap
- 1943 - Biljartclub K.O.T. opgericht
- 1949/1950 - Restauratie toren
- 1 januari 1952 - Polder Achterbroek trad toe tot de Polder Stolwijk
- 1965 - Bouw Openbare Kleuterschool De Klimop
- 1 januari 1967 - Polder Berkenwoude trad toe tot de Polder Stolwijk
- 1968 - Bouw Openbare Basisschool De Polsstok
- 1971 - Terrein naturistenvereniging Zon en Leven aangekocht. Nieuwbouw Christelijke Basisschool De Wegwijzer
- 1972/1974 - Restauratie van de Kerk
- 28 november 1974 - Nederlands Hervormde Kerk na restauratie weer in gebruik genomen
- 1972 - Voetbalvereniging FC Perkouw opgericht
- 1973 - Raadhuis verdwijnt uit het pand Dorpstraat 21, Nieuwbouw Raadhuis annex cultureel centrum
- 1974 - Gasleidingen
- 1978 - Bouw Christelijk kleuter school De Ranken
- 1982 - Eendenkooi Nooitgedacht aangekocht
- 1985 - Berkenwoudse Boezem aangekocht
- 2002 - dorpscafé Het Voormalig Regthuys verdwijnt uit Dorpstraat 21
- 20 november 2006 - Natuurreservaat Berkenwoudse Driehoek geopend
Nostalgie
- Eeuwen lang zijn op de boerenhoeven van de Krimpenerwaard, speciaal in Berkenwoude, de zogenaamde boterschaapjes gemaakt. Er werd grasboter voor gebruikt, uit de allereerste melk van de koeien die in het voorjaar weer in de wei losgelaten waren. Het was gebruik geworden om deze lenteboter zo feestelijk mogelijk ter tafel te brengen, en zo model leerde men tussen twee halve beukenhouten mallen boterschaapjes van ongeveer 100 gram elk. Zulke vormpjes zijn later ook elders toegepast om, vooral in hotels, de ontbijttafel op te sieren, en het gebruik bestaat nog, hoewel er in het hele land nog maar een bedrijfje is waar de mallen in hun oorspronkelijke staat worden gemaakt
- 1351 - Eerste vermelding van Barcwoudse Kaas
- 30 mei 1570 - Adriaen Janszoon als Protestantse martelaar terecht gesteld. Gewurgd en verbrand in Den Haag
- 1697 - Vervenen door staten van Holland aan banden gelegd. In 1699 voor Berkenwoude zelfs geheel verboden. i.v.m. doorbreken van de dijken in de Grote waard
- 2 augustus 1708 - Brand in de Kerkstraat (tegenwoordig Dorpstraat), 15 woningen branden af
- 1795 - Oorlog met Engeland. Fransen en Zwitsers werden in gekwartierd. Het eerste deel vertrok op 14 april en een ander deel op 28 juni
- Geoctrooieerde Vervening; Voor de ontginning van de Krimpenerwaard, die in de elfde eeuw begon, was het gebied tussen Lek en IJssel begroeid met een vrij laag moerasbos in het midden en een wat hoger opgaand bos langs de rivieroevers. Het is dit woud, waaraan Berkenwoude haar naam dankt. De Krimpenerwaard is hier op zijn natst, het veen is hier op zijn dikst. Het veenweidegebied is ontstaan uit moerasbos. Door drie overstromingen in vierendertig jaar en de steeds opkomende runderpest was het land niks meer waard. Het eerst plan om te vervenen kom van Petrus Verhoeff uit Lekkerkerk en dateerde van 1778. De speculatie in grond was toen al begonnen. Het werkelijk plan werd gestart door Cornelis Redelijkheid. In 1782 werd octrooi aangevraagd. Op 23 juni 1797 krijgt men pas toestemming van de Staten van Holland om het gebied ten westen van Stolwijk te vervenen en zo turf te winnen als brandstof. De Geoctrooieerde Vervening van de Krimpenerwaard wordt opgericht. De waterstaatkundige Arie Blanken Jzn uit Bergambacht werd directeur. In 1797 werd de Noodsluis op de grens van Krimpen aan de Lek en Krimpen aan de IJssel gebouwd, in 1799/1800 de schutsluis bij Stolwijkersluis. Na voltooiing van de ringvaart in 1803 werden acht houten bruggen gelegd. In 1803/1804 werd een stoommachine geplaatst aan de Berkenwoudse Boezem. Deze werd in 1813 buiten werking gesteld. Mede door de slechte kwaliteit van de turf en de terug vallende handel, verdween de belangstelling voor het verveningsplan. In 1812 waren de aandelen al gedaald tot 8 procent. In 1822 werd de Noodsluis afgedamd en in 1832 de schutsluis. Een vijftal bruggen moest in 1828 wegens verval worden opgeruimd. Op 16 december 1853 werd het octrooi ingetrokken en in 1857 gingen beheer en werken over naar het Hoogheemraadschap. De economie bloeit in 1888 weer op en sluis bij Stolwijkersluis word hersteld. De ringvaart wordt verdiept en vijf bruggen worden vernieuwd. Van deze vijf bruggen zijn er nog 3 intact. De tweelingbrug bij de Benedenkerkseweg en de brug bij de Tiendeweg zijn in 2001 aangewezen als beschermd rijksmonument
- 1808 - 2 draagbare brandspuiten worden aangeschaft
- 28 december 1881 - IJsclub Berkenwoude opgericht
- 11 januari 1896 - Zangvereniging Vriendschap opgericht
- 10 juli 1903 - Muziekvereniging Door Hulp Tot Stand Gebracht (DHTSG) opgericht
- 1909 - Oranjevereniging Juliana opgericht
- 1910 - Firma Joh. SM Verschure. (Kaas fabricage)later overgenomen door Broere te Lekkerkerk
- 1918 - Coöperatieve Boerenleenbank opgericht
- 1923 - IJsclub Achterbroek opgericht
- 1932 - Zwembad Scharlesooi
- 1943 - Biljartclub K.O.T. opgericht
- 1 januari 1952 - Polder Achterbroek trad toe tot de Polder Stolwijk
- 1965 - Bouw Openbare Kleuterschool De Klimop
- 1 januari 1967 - Polder Berkenwoude trad toe tot de Polder Stolwijk
- 1968 - Bouw Openbare Basisschool De Polsstok
- 1971 - Nieuwbouw Christelijke Basisschool De Wegwijzer
- 1972 - Voetbalvereniging FC Perkouw opgericht
- 1973 - Nieuwbouw Raadhuis annex cultureel centrum
- 1978 - Bouw Christelijk kleuter school De Ranken
- 25 november 1982 tennisclub Op Dreef in Berkenwoude opgericht. In 1988 werd het eerste clubgebouw geopend. In 1990 kwam er een derde baan bij die in 1994 van verlichting werd voorzien en in 2000 werd met veel vrijwilligers een nieuw clubgebouw van de grond getild
- 18 mei 1997 - Cantorij (kerkkoor) van de Hervormde Gemeente van Berkenwoude en den Achterbroek verleent voor het eerst haar medewerking aan een reguliere kerkdienst.
Molens
De eerste windwatermolen stond aan het zuid westelijke einde van de oude wetering tegen de landscheidingskade aan. Deze sloeg uit op een lage boezem. In 1723 werd de molen noord westwaarts verplaatst tegen over het oost einde van de kleine wetering in de polder Kromme. In 1803/1804 plaatste de Geoctrooieerde vervening een stoommachine aan de IJsseldijk (Ouderkerk), die tot 1813 werd gebruikt. Gesloopt in 1832. Daarna werd de oude molen weer in gebruik genomen. In 1867 werd het gemaal versterkt met een boven molen, die in 1917 werd omgebouwd tot een motorgemaal, waarbij de beneden molen werd opgeheven. Van de ondermolen rest slechts het fundament. In 1780 brand de ondermolen af. Er wordt een nieuwe achtkantige molen gebouwd. En op 26 januari 1842 maalt hij zichzelf in brand. In 1870 word de Sluis bij grote waal af gebroken, alles verdween met de dijkverhoging in 1917
Bekende Personen
Ex Bodybuilder Berry de Mey: World Games winnaar, 2e plaats Wereldkampioenschappen amateurs en 3de plaats Mr. Olympia
Natuur
Natuurreservaat Berkenwoudse Driehoek; Een fraai poldergebied geopend 20 november 2006 dat landschappelijk en cultuurhistorisch bijzonder waardevol is. Het bezit een tweetal eendenkooien, verschillende Veenputten, pestbosjes en een eeuwenoude kade
- Berkenwoudse Boezem
- Eendenkooi Nooitgedacht. (Graafkade-West). 21 ha. Aangekocht in 1982. Het Zuid-Hollands Landschap beheert deze kooi uit cultuurhistorisch oogpunt. Geregistreerde eendenkooi met kooibos en kooihuisje. Afpalingcirkel van 753 meter. Vijf vangpijpen. Winterkooi. Deze eendenkooi wordt ook wel de Kooi van Verstoep genoemd
- Eendenkooi Kooilust (Graafkade). 8 ha. Dit terreintje is kort na de oprichting van het Zuid-Hollands Landschap in 1936 aangekocht. Zomerkooi. Zeer kwetsbaar complex, zonder toestemming geen toegang. Geregistreerde eendenkooi zonder afpalingrecht. Dankzij een zorgvuldig beheer kan men hier nog de Klokjesgentiaan aantreffen
- Ouderkerkse Landscheiding. Flinke delen van deze prachtige houtkade zijn in beheer bij het Zuid-Hollands Landschap. De kade heeft een waterkerende functie. Landscheidingen vormen de grens tussen polders en zijn herkenbaar in het landschap als (brede) kade of polderdijk.
Evenementen
- Eerste zaterdag van september; Perkouwse Feest
- Dorpshuis; Cultureel Centrum De Zwaan
- Naturistenvereniging
- Markt; dinsdag 8.30 tot 12 uur
